Chasing mangroves in Palawan: Why we have to conserve and protect mangrove forests.

I began falling in love with mangroves when I visited the mangrove forests being protected in the island of Culion, Palawan. It was holy week and we were at the end of the Good Friday procession which culminated at the Jesuit Retreat House chapel on a hill. Overlooking Culion’s coasts, I could see the patch of green trees from the chapel. I guess I was looking for a refreshing view after a long Via Crucis. Since then, I started to research on mangroves.


A study on the Mesoamerican reef, for example, showed that there are as many as 25 times more fish of some species on reefs close to mangrove areas than in areas where mangroves have been cut down. This makes mangrove forests vitally important to coral reefs and commercial fisheries as well.

Puerto Princesa


Why do I advocate for the protection of mangrove forests?


  1. Mangrove forests protect the land from the sea.

With rising sea levels due to climate change, mangroves function as a buffer zone, a natural shield against ecological disasters (eg. erosion) and storm surges (eg. Yolanda), therefore protecting the shoreline and coastal areas and those living there (eg. fishing communities).

Puerto Princesa


  1. Mangrove forests are very important for estuarine and marine life.

It is the breeding ground and nursery for a variety of marine animals such as fish, invertebrates, amphibians, reptiles, and mammals. When I explore mangroves, I check on fish, shrimps and crabs, the main sources of income for shoreline communities like fishing villages. It has been proven that those with a large population of mangroves also have a large population of fishes and an increase in marine diversity.


Puerto Princesa


  1. Many of us do not know that mangroves are also good for timber, fuel and fodder.

Mangroves are used to build houses, furniture, or even electrical posts. And because of the density of the wood, they are also excellent as firewood. In some countries where pastures are nearly scarce, mangroves are used to feed cattle.

Puerto Princesa


  1. The barks of many species of mangroves produce tannin.

Many fishermen use bark extracts to make their fishing nets durable. In one of my skin diving experiences, snorkelers and divers who use the flower of the mangroves to clean goggles fascinated me.

Puerto Princesa


  1. Like many trees and plants, mangroves help purify the air and water.

Mangroves absorb pollutants and heavy metals in the water and in the air. Thus, you can be assured that you are breathing fresh air if you are in a mangrove forest.

Puerto Princesa



Puerto Princesa

What can we do?


  • Plant mangroves.

Know what species of mangroves in the area. Those are the types of mangrove trees that you should plant. The introduction of a new specie will affect the ecosystem. Remember that mangrove forests have many species of mangrove trees and plants. For example, some areas have nipa palms; some do not.

Puerto Princesa


  • Organize groups to protect it.

I would highly encourage church groups to participate in government efforts as part of their living out Pope Francis’ encyclical on the environment, Laudato Si.

Puerto Princesa


  • Be vigilant.

Report to authorities destruction of these forests. Some local governments have mangrove and reef conservation efforts and programs. It is good to participate in their efforts to protect these crucial ecosystems.

Puerto Princesa


  • Create appreciation and awareness.

Since we are all on social media, we might want to post photos and articles about mangroves and reef conservation efforts, such as clean up drives, mangrove planting, etc. At the very least, post photos of mangroves when you find yourself in an island or in a place with mangrove forests. Photos of these forests posted on Instagram or Facebook make people appreciate its beauty and its importance.

Puerto Princesa

Puerto Princesa

Puerto Princesa



The Islands of Gigantes Live Up To Its Name

It was a trip devoid of a single regret.

I heard about the group of islands across the town of Estancia in Iloilo from Bok Pioquid, a faculty member of the Ateneo High School’s Christian Service Involvement Program. He and his wife would go on a “couple” backpacking tour every now and then. Until today, their unwavering passion is exploring the Philippines. They have gone to many places, and they travel on the cheap — and this is what I love about their stories. You can go on an adventure without breaking the bank.

I told Bok about Fr. Ruben Orbeta SJ’s invitation for me to help out at Sta. Maria Parish in Iloilo City for the Holy Week. I would fly in on Palm Sunday and fly out on Easter Sunday. My work was to give a recollection talk for an hour each day of the Triduum and hear confessions on Good Friday. So I had three days free: Holy Monday to Wednesday. Bok suggested the Gigantes trip because I was already there. He gave me the number of Ms. Rolin Barba (0929-3949708) of Paon Beach Club Inc,*** and off I went.

GigantesJboySJ I took the Ceres Bus to Estancia from the Jaro Terminal on a very humid Monday. It took around 2 hours to the town. From Panian Crossing, I took a tricycle to Paon. GigantesJboySJ

I woke up early the next morning for the boat ride to Gigantes Islands. It was a 2-hour trip to the islands. I learned that Gigantes did not belong to the Municipality of Estancia, but the town of Carles. So if you prefer to take off from Carles, it would be an hour to the islands.

Rey Ambito, our guide,** said that the group of islands was named after an ancient skeleton, discovered in one of the isles. The height of the human bones was taller than many natives, hence, a higante, a giant. I also heard you could go caving if you preferred that adventure, but the caves were in Gigantes del Norte. Unfortunately, I explored only Gigantes del Sur where many islands with white sand beaches were, and whose views were “Instagramable” and picturesque.

Below are great reasons why you should visit the islands. Believe me, I was in awe all the time I was there! It was indeed a gigantic experience!

  1. Cabugao Gamay Island

From a vantage point is the iconic view of the whole island. The famous photos of Gigantes are taken from here (see featured photo above). Below is the eastern side of the island. The sun was rising when I took this photo.



    1. Bantigue Island’s white sand bar.

It is a long island, but the tip of the island is perfect for a photo shoot. From a certain point, you have many islands as your backdrop. But do take a dip. The water is pure and perfect as you can see.




    1. Antonia Island’s beach.

This is the usual stop-over for lunch. Fishermen would sell scallops and wasay-wasay shellfish. You can’t imagine how cheap the scallops are: Php 1.00/per piece. When I was there, Rey and I feasted on a hundred pieces with spiced native vinegar and lots of rice. Rolin made sure that I would bring more than enough cooked rice, water and vinegar. I was so grateful for her thoughtfulness.



GigantesJboySJ GigantesJboySJ


    1. Cabugao Dako Island’s rock formation.

The rock formation is like the backdrop from the movie, “The Lord of the Rings.” Simply, the rocks are surreal. Let the photos speak for the islands.


Gigantes Gigantes



    1. Tangke Island’s Lagoon.

The boats will dock at a certain opening between towering rocks. These high-rise rocks protect a beautiful sanctuary of a white sand lagoon where you can swim. But be sure to be there before 2 PM: the water begins to drain during low tide.




    1. Cheap seafood.

In Punot Restaurant and Grill in Estancia, I ordered a bowl of Imbao (shellfish) Sinigang (sour soup) and grilled squid. I loved imbao; the flavor just bursted in my mouth. I thought the servings were just enough for me. I was surprised that the servings were good for four. Each order was just Php 100.00. (Shout out to Engr. Carlito Centeno for my dinners!)



  1. Estancia’s Dried Fish.

The town of Estancia is famous for its dried fishes. I tell you, your trip will never be complete without a sampling of their dried fish especially for breakfast. Paon serves them.





You might wonder why I write about these trips. Going out from my usual work in school enriches me. The world is far greater and bigger than Ateneo. And this is what I like to do: go and explore the richness of the very home God has given me.

When you get to see how beautiful this world is, this home of ours, then you will do everything to protect it. You will become a real steward of creation, just as God has appointed us to become. This is the premise of Pope Francis’ encyclical, Laudato Si. The encyclical’s dream is for every single human person to be at home in the very planet we live in.

In a few months, I will bring my students to Iloilo. Last November 2015, I explored Iloilo accompanied by Bok and some parents. We saw what this province could offer us: a pilgrimage of churches, a food trip, an ecological adventure and a cultural experience.

We hope that our students will truly love our country because they have seen how beautiful the Philippines is. We also have a greater hope: that they would be angry enough to act when unscrupulous people would dare corrupt its beauty.

Just like falling in love, you will always protect that which matters to you — or whom you deeply care about.



Some notes:

*We call these visits to Jesuit schools, “Eco-Spiritual Pilgrimages” instead of the usual “field trips” because there is a spiritual angle to the tour. We do an “ecological examen” and end our day with a mass. And as part of Ignatian prayer, we ask God the specific grace to “Find Him In All Things” — in creation, in the people we encounter, in the experience. This program is part of the Jesuit Youth Ministry of the Philippine Province of the Society of Jesus.

It also includes an interaction with students from the place where we visit. This August 2016, the Iloilo Pilgrimage will include an interaction between students, parents and faculty of Ateneo de Iloilo to share our common experiences of being in a Jesuit school. In other words, the program is always in partnership with other Jesuit schools, and one of our goals is the appreciation of our common Ignatian spirituality.


** To the left of this photo is Rey Ambito, waiter and tour guide of Paon Beach Club. He accompanied me on the boat to the islands. I highly recommend him because he is both knowledgeable and trustworthy. You can call or text him at 0930-5859104. If you can’t reach him, Rolin can help you find your guides.


*** Call Paon Beach Club Inc. at (033) 397-0444 or 0929-394-9708. And oh, you can also enjoy this sunset from Estancia.


How will you form young people at home?

This is a transcript of the video below:

Paano mo huhubugin ang kabataan sa bahay? Para sa mabungang-buhay, tayo na po’t magkape’t pandasal.

Maraming mga kabataan ang tinawag ng Diyos upang maging daan para sa kanyang mga dakilang plano sa sangkatauhan. Kinse anyos pa lamang si Haring David nang pinili siya bilang Hari ng Israel. Labing-pito lamang si Jose o Joseph na anak ni Jacob nang nagparamdam na ang Diyos sa kanyang mga panaginip. Labing-apat lamang si Esther nang naging Reyna ng Persia at ginamit niya ang kanyang posisyon upang iligtas ang bayang Israel.

Nagpakita ang anghel Gabriel kay Maria noong siya’y labing-dalawa o mahigit, upang maging ina ng Panginoong Hesus. Si San Timoteo naman ay dalawampu’t isa nang sumama siya kay San Pablo upang ipalaganap ang Mabuting Balita sa buong Asya, at naging isang lider sa mga pinaka-unang mga Kristiyano. Upang hindi maging sagabal ang kanyang edad, isinulat ito ni San Pablo. Wika niya,

“Huwag hamakin nino man ang iyong kabataan, sa halip, ikaw ay maging uliran sa mga may pananampalataya.”

1 Timothy 4:12

Dahil dito, huwag nating hahamakin ang pagiging bata ng ating mga anak. Marami silang magagawa at maitutulong. Magtiwala sa kanilang kakayahan. Buhayin ang kanilang loob kapag nawawalan sila ng gana. Bigyan sila ng nararapat na responsibilidad sa bahay, tulad ng paglilinis ng kanilang kuwarto o paghuhugas ng pinggan.

Kapag nagampanan nila ang kanilang tungkulin, tama ang kanilang mga desisyon, mahusay ang kanilang gawain, purihin sila nang taos-puso. Magpasalamat sa kanila kapag nakikita natin ang kanilang pagbabago sa kanilang mga pag-uugali.

Higit sa lahat, nakakatulong ang maglagay ng iba’t ibang larawan na nagpapaalala ng mga taong minamahal sa buhay. Isama na rito ang mga kasabihang nakaka-enganyo at nagsisilbing inspirasyon at paalala.

Manalangin tayo: O Diyos, pagsikapan nawa naming maging uliran ng mga kabataan upang maging tunay na pag-asa sila ng aming kinabukasan. Amen.

How Can We Remain in God’s Love?

This is the transcript of the video below:

Paano ba tayo mananatili sa pag-ibig ng Diyos? Para sa mabungang-buhay, tayo na po’t magkape’t pandasal.

Madaling simulan at wakasan ang isang pagmamahalan. Ngunit ang pinakamahirap gawin ay ang manatili sa ugnayan na iyon. Wika ni Hesus,

“Katulad ng pag-ibig ng aking Ama sa akin, iniibig ko kayo. Manatili kayo sa aking pag-ibig.”

John 15:9-10

Paano ba natin pananatilihing matatag, malalim at walang maliw ang nagbubuklod sa ating mga pamilya lalung-lalo na sa panahon ng pandemiya? Laging alalahanin na ang unang karanasan natin ng Diyos ay nagsisimula sa pagmamahal sa pamilya.

Mahalaga ang presensiya o presence. Tugunan natin ang kanilang pangangailangang pang-emosyonal dala ng pagkaburyong. Mahirap matugunan sa lockdown ang pangangailangan ng kabataan na makapiling ang kanilang mga kaibigan.

Maging kalma lang tayo lalung-lalo na kapag matindi ang kanilang galit o malubha ang kanilang mga emosyon. Kailangang pawiin ng tubig ang nangangalit na apoy. Makinig ng taimtim sa kanila, bago magbigay ng payo. Madalas na iniisip na natin ang ating sasabihin, bago pa matapos ipahiwatig nila ang kanilang saloobin. Sa halip, marapat na lagumin natin ang kanilang sinasabi upang maramdaman nila ang kanilang halaga.

Kapag laging magkasama, malamang magkakasakitan ang bawat isa. Mahalagang maging ehemplo ng pakikipagkasundo, pasensya at kapatawaran. Inuutos ng Diyos na maging mapagpatawad dahil alam Niya na magkakaroon ng alitan at away habang sinusubukan nating panatilihin ang pagmamahalan natin sa isa’t isa.

Higit sa lahat, mahalagang ipakita natin ang ating pag-ibig sa ating mga anak sa iba’t ibang paraan, tulad ng pagsasalu-salo nang sabay-sabay; pagdarasal nang sabay-sabay; pag-eexercise nang sabay-sabay. Ang ritwal ng pagkakaisa ang nakapagpapatibay sa anumang pagmamahalan.

Manalangin tayo:

O Diyos, laging inaalala namin ang aming mga pamilya’t kaibigan sa panahon ng pandemiya. Marami kaming takot ukol sa kinabukasan nila, lalung-lalo na sa kawalan ng hanapbuhay. Huwag mo kaming pababayaan sa dinadaanan naming hirap. Amen.

Are You Fruitful?

This is a transcript of the video below. The video has subtitles in English.

Hitik ka ba sa bunga? Kapag dumating ang buwan ng Mayo, punong-puno ang mga bangketa ng mga iba’t ibang prutas. Panahon ng mangga, pakwan, santol at iba pa. Nasasarapan tayo sa halo-halo, shakes, at samu’t saring mga pampalamig sa tag-init.

Nakikinabang tayo sa pamumunga ng iba’t ibang mga puno. Kung hitik sa bunga ang isang puno, marami ang makakakain nito. Upang maging mabunga, hindi dapat maputol sa puno ang mga sangga. Kailangang manatili sa puno upang lumago at mamulaklak.

Wika ng Panginoon, “Ako ang puno, kayo naman ang mga sanga. Ang nananatili sa akin at ako sa kanya ay mamumunga ng sagana.”

John 15:5

Nagiging mabunga tayo kapag ginagamit natin ang ating kakayahang galing sa Diyos, para sa paglilingkod sa kapwa.

Ngunit may ginagawa ang mga manggagawa upang lalong dumami ang bunga ng isang puno. Pinuputol nila ang mga sanggang natuyo at walang pakinabang. Sa gayon, lahat ng sustansiya na nangagaling sa puno ay pupunta sa mga buhay na sangga. Wika ng Panginoon, “Ang lahat ng sangang nasa akin ay pupungusin upang lalong mamunga.”

The life of a fruitful branch is due to the pruning of the Father, Jesus said in John 15:2. Pruning means removing dead branches; meaning, we are being pruned when we experience failure.

Nang nabigo sa San Pablo sa kanyang pagtuturo sa Areophagus sa Athens, lalong ginalingan niya ang kanyang pagtuturo. Ilang beses binigo ng mga alagad si Jesus, nguni’t kitang-kita na mas lalo silang naging matapat kay Hesus.

Pagnilayan po natin: Paano po ninyo naranasan ang pagpuputol ng Diyos sa mga parte ng iyong buhay na hindi nakatulong sa iyong pamumunga?

Manalangin tayo: O Diyos, paningasin mo ang pananampalataya at pag-asa ng iyong bayan upang manatili itong tapat sa iyong mahabaging puso. Amen.

How Do You Want People To Care for You?

Note: There are two versions of the video below: the transcript in Filipino and the subtitle in English. On God’s unique and personal way of shepherding us.

Transcript in Filipino:

Sa anong paraan gusto mong alagaan? Para sa mabungang-buhay, tayo na po’t magkape’t pandasal.

Tinatanong ka na ba kung paano mo gustong alagaan? Gusto mo bang babatiin ka ng “Good morning” at “Good night” araw-araw sa text man o tawag; O, isang bouquet ng bulaklak tuwing birthday at valentines; O, alalahanin ka tuwing monthsary? Iba’t iba ang tugon natin sa ganitong mga tanong, nguni’t iisa lamang ang gusto nating maranasan: ang bukod-tanging pag-aalaga sa atin ng nagmamahal.

Personal ang pagmamahal ng Diyos sa atin. Wika niya,

“Ako ang mabuting Pastol. Nakikilala ko ang aking mga tupa; at ako naman ay nakikilala ng akin.”

John 10:15

Kilalang-kilala niya tayo. Totoong mas kilala niya tayo kaysa sa atin. Hindi natin nakikita ang ating “blind spots” ngunit hindi natin ito matatago sa Diyos. Sulat ni Haring David sa Salmo 139:

“Sapagka’t ikaw ang may gawa ng aking kaloob-looban, ang humabi sa akin sa sinapupunan ng aking ina.”

Psalm 139

At dahil dito, magkakaiba ang pag-aalaga ng Diyos sa atin. Samu’t sari ang nakapagpapasaya sa atin; magkaiba ang ating kakayahan; hindi pare-pareho ang ating mga kuwento at landasin.

Personal ang pagpapastol ng Diyos sa atin, dahil nagmumula ito sa isang malalim na pag-uunawa sa ating pagkatao. Kung tayo ang tatanungin: nililingap ba natin ang iba ayon sa ating pagkakilala sa kanilang mga pangangailangan?

Manalangin tayo:

O Diyos na makapangyarihan, akayin mo kami sa landas ng kabanalan bilang ang aming Mabuting Pastol na si Jesukristo. Amen.

English version:

How do you want people to care for you? For a fruitful life, join me for “coffee and prayer.”

Have you ever been asked how you want to be cared for? Do you want the person to greet you, Good morning or Good evening every day through text or call? Or give you a bouquet of flowers on Valentines or birthdays? Or remember every monthsary? We respond in many ways to this question, and yet we only want to experience one thing: the unique love of those who love us.

The love of God is personal. He said, “I am the Good Shepherd, and I know mine and mine know me.” God knows us. He knows us more than we know ourselves. We do not see our “blind spots” and yet they cannot be hidden from the Lord. King David writes in Psalm 139: “For you created my inmost being; you knit me together in my mother’s womb.”

Because of this, God’s care for each of us is unique. We differ in what makes us happy; our talents varies in many levels; our life stories and journeys are not the same. The Lord personally shepherds us because He begins with a very deep and intimate knowledge of our person. May I ask you: Does your caring for others stem from a deep knowledge of them? Let us pray. O powerful God, accompany us in our journey towards holiness through Jesus, our Good Shepherd. Amen.  

How can we help the hungry?

The rise of various community pantries inspired by Ana Patricia Non’s Maginhawa initiative is a survival response to an inept leadership. The people’s generosity is keeping communities get through this crisis. This is the transcription of the video below.

Paano ba tayo tumutulong sa mga nagugutom? Nang naging viral ang “Community Pantry” sa Maginhawa Street sa Quezon City, ang sinimulan ni Ana Patricia Non ay kumalat sa iba’t ibang parte ng Pilipinas tulad ng Tiaong, Balabag, Mother Ignacia, atpb. Naka-batay sa patakarang:

“Magbigay ayon sa kakayahan; Kumuha batay sa pangangailangan,”

Ana Patricia Non

Itong initiativa ng mamamayan ay nakakatulong sa maraming nagugutom sa Pilipinas lalo na sa pandemiya na labis na naka-apekto sa tinatawag nating, “vulnerable poor”.

Ayon sa Social Weather Station (SWS) survey noong September 17-20, 2020, isang record high of 30.7% of families (or 7.6 million households) ang nakaranas ng gutom, isang beses kada tatlong buwan. Noong ika-lima ng Oktubre 2020, 39% ang walang trabaho; ang iba naman ay hindi nakaka-alis ng bahay upang magtrabaho. Ang kawalang-trabaho ay isa sa malaking dahilan ng gutom.

Hindi nakapagtataka na hindi na rin umaasa ang mga tao sa gobyerno. Kung hindi kikilos ang pamahalaan nang nararapat, hindi matitiis ng konsyensiya ng Simbahan at ng mamamayan tulad ni Ana Patricia Non na hayaan na lamang ang mga taong mamatay sa gutom at siyempre sa Covid19.

Kung may mga kilos na ganito sa inyong mga komunidad, ikakatutuwa ng Diyos ang ating pagtulong sa anumang paraan. Nakapagbigay ang pamilyang ito na taga-Paniqui, Tarlac sa  ng mga kamote. At nakakatuwa na pati ang mga mangingisda ng Binangonan, Rizal ay nakapagbigay ng 50 kilos ng surplus freshly caught fish sa community pantry sa Quezon City.

Kaya, kayang-kaya din natin magbigay ng kahit konti man lamang.

Manalangin tayo: O Diyos, lagi naming sinasamo na maging bukas-palad, buksan mo ang aming puso sa pagtulong sa mga nangangailangan. Amen.

How to Pray in Crisis

This is a transcript of the video below. Check out my channel and subscribe for more videos like this.

Paano magdasal sa gitna ng krisis? Nahirapan ka bang magdasal sa gitna ng kahirapan sa buhay? Sa gitna ng kawalang-kasiguraduhan sa kinabukasan; sa sunod-sunod na kabiguan; sa karumaldumal na mga pangyayari sa ating bansa; sa pakiramdam na pinabayaan na lang tayo ng ating pamahalaan upang magkanya-kanya na lamang sa gitna ng pandemiya?

Paano nga ba magdasal kapag tila iniwanan na rin tayo ng Diyos?

Ganito ang pakiramdam ng mga alagad ni Hesus nang siya’y ipinako sa krus. Kukuha tayo ng inspirasyon sa kuwento ng dalawang alagad na naparoon sa bayan ng Emaus (Luke 24: 13-35). Punung-puno sila ng katanungan ukol sa mga pangyayari.

Dito sinamahan sila ni Hesus sa kanilang paglalakbay. Nguni’t hindi nila ito nakilala.

Kahit punong-puno tayo ng kabiguan, maaari nating ibuhos sa Panginoon ang ating mga saloobin kasama ang mga nararamdam at mga katanungan na nakaliligalig sa atin. Sasabayan at papakinggan tayo ng Panginoon, kahit hindi natin Siya nakikita.

Kailangang umahon muna tayo sa ating pagdadalamhati.

Kapag naibsan na ang ating kalooban, maaari nating sariwain ang mga oras na iniligtas tayo ng Diyos, maaring kuwento ito na galing sa bibliya o sa ating mga personal na buhay. Pinaalala ng Panginoon sa mga alagad ang mga nasulat ukol sa kanya. Dito nagsimulang umalab ang kanilang puso, kaya nang makarating sila sa Emaus, inimbita nila si Hesus na manatili; binuksan nila ang kanilang tahanan para sa kaniya.

“Fixation blocks recognition.”

Fr. Victor baltazar SJ

Sa hapag kainan, nakilala nila si Hesus. Gayon din sa atin. Sa pagbabalik-tanaw at pagninilay, muli nating maihahanda ang ating mga puso upang makilala ang Panginoon.

Manalangin tayo: O Diyos, binuksan mo ang mga mata ng mga alagad. Paalabin mo muli ang aming puso upang hindi kami mawalan ng pag-asa sa iyong pagliligtas sa amin. Amen.

How do you share the joy of the Resurrection?

This is a transcription of the video below meant to reflect on Easter this week.

Bago ang lahat, happy, happy Easter po sa inyong lahat! Paano mo ibinabahagi ang kaligayahang dulot ng muling pagkabuhay ni Kristo? Para sa mabungang-buhay, tayo na po’t magkape’t pandasal.

Mga masasayang kuwento ang mga alaala ng muling pagkabuhay na nakalagda sa mga pahina ng bibliya. Ito ay mga kuwento ng pagbabago, tulad ng pagsibol ng panibagong pag-asa pagkatapos ng pagkabigo, pagkakaroon ng kaliwanagan pagkatapos ng pagdududa, at pagpapanumbalik ng malalim na pagkakaibigan pagkatapos ng pagtanggi at pagabandona ng ilan sa mga pinakamamahal ng Panginoon.

At dahil sa labis na kagalakan sa bunga ng pagmamahal ng Diyos sa mga disipulos, at sa kabilang banda, ng pananalig rin nila sa Panginoon, nagkaroon ang mga alagad ng tapang at lakas upang ibahagi itong saya sa iba.

Wika ni Amy Carmichael,

“You can give without loving, but you can never love without giving.”

Amy Carmichael

Ang tunay na kaligayahan na nagmumula sa labis na pagmamahal ay hindi kailanman maaaring pansarili lamang. Nababahagi ito sa pagsasalo-salo tulad ng paghahanda ni Hesus ng almusal sa Tiberias, pagpapaimbita sa hapunan ng dalawang disipulos sa Emaus, o kaya ang kanyang hiling na kumain bilang pagpapatunay na siya’y buhay na buhay!

Kaya rin ba nating makisalo sa iba’t ibang taong mahal din ng Panginoon, nguni’t iba sa atin: halimbawa, iba sa paniniwala, kasarian, kultura, kulay o pinanggalingan? Wika ni Hesus, “Because I live, you will also live.” Maibabahagi rin ba natin nang may saya at sigasig si Hesus na buhay na buhay sa atin?

Manalangin tayo: Hinihiling namin, O Panginoon, na ang biyaya ng Muling Pagkabuhay ay managana sa aming kaluluwa. Makamit sana namin ang kaloob mo yayamang pinatahak mo kami sa landas ng kaligtasan. Amen.  

Whom Do You Neglect Listening To?

This is a transcript of the video below.

Sino ang nakakaligtaan mong pakinggan? Ngayong Lunes ng Semana Santa, pagninilayan natin ang ating pagbibingi-bingihan sa mga kailangang pakinggan, lalong-lalo na ang mga taong maliliit sa ating paningin.

Dahil matulin ang takbo ng ating buhay at lagi tayong nagmamadali, nakakaligtaan na natin ang makinig. Kadalasan, pinuputol natin sa kalagitnaan ang nagsasalita. Wika ni Pope Francis,

“Yet today’s world is largely a deaf world… At times, the frantic pace of the modern world prevents us from listening attentively to what another person is saying. We must not lose our ability to listen”.

Pope francis, fratelli tutti #48

Nguni’t ang mga salitang iyon ni Pope Francis sa Fratelli Tutti ay may kaugnayan sa Laudato Si, ang kanyang sulat ukol sa kalikasan. Bingi din tayo sa sigaw ng ating kapaligiran.

Halimbawa, ang nakikita ninyong mga bundok ay halos kalbo na dito sa Kapatagan, Davao Occidental. Sanhi raw ito ng iba’t ibang mga ahensiya ng agrikultura na nagpasimula ng mga taniman ng saging at niyog. Sa halip, proteksiyonan ang kagubatan labis naman itong kinalbo.

Hindi maka-Diyos ang pagbibingi-bingihan. Kaya ginagamot ng Panginoong Hesus ang bingi. Wika niya,

And looking up to heaven, he (Jesus) sighed and said to him, “Ephphatha,” that is, “Be opened.” And his ears were opened, his tongue was released, and he spoke plainly. 

Cure of the Deaf and Mute, Mark 7:34-35

Buksan natin ang ating mga tenga sa mga boses ng kapwa’t kalikasan. Talasan natin ang pakikinig upang makarating sa kinauukulan ang mithiing alagaan ang ating mundo, ang ating mismong tahanan.

Manalangin tayo: Isinasamo namin, O Panginoong Hesus na makapangyarihan, na kaming nagkukulang sa iyo, dala ng aming kahinaan, ay lumakas sana dahil sa mahal mong pagpapakasakit sa krus. Amen.

How Will You Celebrate Holy Week in the Pandemic?

This is a transcription of the video below.

Paano mo ipagdiriwang ang Semana Santa ngayong pandemia? Kapag delikadong bumisita sa iba’t ibang Simbahan para sa Bisita Iglesia; o mag-Stations of the Cross kasama ang iyong kabarkadang umaakyat ng bundok; o magprusisyon sa buong lalawigan kapag Biyernes Santo; o magsimba sa Huwebes Santo para sa Washing of the Feet, paano ba natin ipagdiriwang ang Holy Week na hindi nawawala ang kahulugan nito sa ating pananampalataya?

Pakinggan po natin ang mga sagot ng iba’t ibang tao dito sa Samal Island.

“With my whole family, we will pray the rosary and the Stations of the Cross in front of our home altar.”

Liza Lao

“Ipagdiriwang ko nang makabuluhan ang Kuwaresma sa pamamagitan ng pagbibigay panahon at pagdarasal sa aking pamilya.”

Niel Capidos

“I will be in Bicol to visit my mom and my family. To celebrate the Holy Week, my plans are to join online reflections, and to spend a quiet time with my mom and some members of my family at home.”

Sally Pabres

Sa panahon ng pandemiya, hinihimok tayong maging mapanglikha sa ating mga tradisyon at nakaugaliang mga gawain upang imigting sa ating buhay ang pagpapakasakit sa krus ng ating Panginoong Hesus.

“The creativity of the Christian needs to show forth in opening up new horizons towards God and towards people, in creating new ways of being at home. It’s not easy to be confined to your house. Take care of yourselves for a future that will come. And remembering in that future what has happened will do you good.”

Pope Francis, interview, 8 april 2020

Marahil ito ang panahon upang mabalikan natin ang tunay na pinagbabatayan o pinanggagalingan ng ating mga tradisyon, sa gayon, kahit ano pa mang pagbabago sa ating buhay, tulad ng pandemiya, ang ating pagmamahal sa ating Diyos ay hindi kailan man mawawala.

Manalangin tayo: O Diyos, huwag mo kaming hayaang makalimot sa umaapaw mong pagmamahal sa amin, na sa kamatayan at muling pagkabuhay ng Iyong Anak, kami ay iyong iniligtas. Amen.

Saan Nakatingala Ang Iyong Mga Mata?

This is a transcription of the video below:

Tulad ng pagtingin natin sa mga eroplanong lumilipad dito sa Mati, Davao Oriental, saan nakatingala ang iyong mga mata? Para sa mabungang-buhay, tayo na po’t magkape’t pandasal.

May kuwento sa Mga Bilang sa Lumang Tipan (Numbers 21: 4-9) ukol sa mga Israelita habang naglalakbay sila sa ilang. Nainip sila at nagsalita laban sa Diyos. Dahil dito, nagpadala ang Diyos ng mga ahas na ikinamatay ng karamihan. Humingi ng tawad ang bayan kaya iniutos kay Moises ang gumawa ng isang tansong ahas na nakalagay sa isang tulos. Ang sinumang tumingala sa tansong ahas ay gumaling.

Ginamit ni San Juan ang kuwentong ito upang ipaliwanag si Hesus. Wika niya,

“At kung paano itinaas ni Moises sa ilang ang ahas, gayon din dapat itaas ang Anak ng Tao, upang ang sino mang sumampalataya sa kanya ay magkamit ng buhay na walang hanggan.”

John 3:14-15

Ang salitang, “itinaas” o “hupsuon” sa Griyego ay ginamit sa dalawang bagay ukol kay Hesus: Itinaas si Hesus sa Krus, at itinaas si Hesus sa kaluwalhatian. Magkaugnay ang dalawa at hindi maaaring paghiwalayin.

Walang kaluwalhatian kung walang krus; at walang kahulugan ang krus, kung walang kaluwalhatian.

Simple lamang ito sa buhay. Ang graduation, halimbawa, ay may dalawang mukha: nasasalamin ang pinagdaanang hirap sa masayang mukha ng mga nasipagtapos; at gayon din sa mukha ng mga magulang na nagsikap makatapos ang kanilang anak.

Kaya ibaling natin ang ating mga mata sa krus at kaluwalhatian ni Kristo, dahil sa dalawang ito iniligtas niya tayo.

Manalangin po tayo: O Diyos, tanglawan mo sana ang aming mga puso upang laging Ikaw ang aming tinitingala, ang nakalulugod sa iyo ang iniisip, at ang katapatan sa iyo ang isinasabuhay. Amen.

What Will Quench Your Thirst?

This is a transcript of the video below.

Sino o sa ano ka laging nauuhaw? Sapat na ba ang lahat sa buhay mo? Kapag nakamit natin ang tagumpay, lagi bang may kakaibang hangaring gusto pa natin ang mas mataas pa kaysa sa naabot na?

At kung sakaling naabot na ito, hindi pa rin napapawi ang ating pagka-uhaw. Sa kasawing-palad, marami sa mga taong naabot na ang tuktok ng tagumpay ay nananatiling hungkag o empty ang kaloob-looban.

Walang “sapat” sa atin; there is no “enough”—we want more than what we already have or know. We are never satisfied.

Ganito ang pagka-uhaw. Kailangang uminom ka hanggang mapawi ito. Katulad daw natin ang tigang na lupa. Sulat sa Salmo,

“Kung paano nananabik ang isang usa sa umaagos na tubig, gayon din ang pananabik ng aking kaluluwa sa iyo, O Diyos.”

Psalm 42:1

At sa sulat ng Propetang Isaias, nangako naman ang Diyos na tutugunan Niya ang ating pagka-uhaw:

“Sapagka’t ako’y magpapaulan sa lupang nauuhaw at magpapaagos ng tubig sa lupang tigang.”

Isaiah 44:3

Samakatuwid, hindi mapapawi ang ating pagka-uhaw hangga’t matagpuan natin ang Diyos, ang pinanggalingan ng umaagos na tubig ng buhay!

Sa Panahon ng Kuwaresma, pinagninilayan natin ang ating mga pananabik. Sinasala natin ang mga hangaring pansamantala at ang mga pagnanasa ng ating kaluluwa. Sa gayon, matatagpuan natin ang pinangagalingan ng sigla at gana sa ating buhay.

Manalangin tayo: O Panginoon, bigyan mo kami ng tubig ng buhay! Bumukal nawa sa amin ang pananampalataya upang magningas ang aming pag-ibig sa Iyo at sa aming kapwa. Amen.

What You Can Do This Lent: Featuring the Tagakolu Tribe

We traversed a river to get to Sitio Matamis, Malita, Davao Occidental to talk to the Tagakolu tribe, particularly two indigenous teachers whom we consulted together with the Missionaries of Jesus who run two indigenous schools. We were proposing to put up an internet facility via satellite to help them with their internet needs.

It is in our consultation and conversation with them that I discovered that these two schools are threatened by red-tagging and the effort of the Department of Education to streamline all curriculum, without considering the uniqueness of each tribe’s culture and history. The IP curriculum preserves, protects and passes on their identity to the next generation.

In this episode of Kape’t Pandasal, I would like to bring awareness to the situation of our IPs in the growing oppression by the military.

The following is a transcription of the video below.

Mayroon ka bang malasakit sa ating mga kapatid nating katutubo? Para sa mabungang-buhay, tayo na po’t magkape’t pandasal.

Nandito po ako sa Sitio Matamis, Demoloc, Malita, Davao Occidental. Malayo po ito sa kabihasnan at tumawid po kami sa ilog bago makarating dito. Dito po naninirahan ang ating mga kapatid nating mga tagakolu. Makakausap natin ngayon ang dalawang guro ng Tagakolu Mission School at malalaman natin kay Ate Matet Gonzalo at Kuya Helbert Pamat ang minimithi ng kanilang sariling tribu.

“I hope for the preservation and growth of our culture, on which the life of our future generation will be based.”

Matet Gonzalo, Tagakolu Teacher.

“I hope for the continuity of indigenous education; that the Malita Tagakolu Mission continues to help the two Indigenous People’s schools for the future generation.”

Helbert Pamat, Tagakulo Teacher.

Kung titingnan natin, ang mga mithiin nating lahat ay iisa, ang tamang edukasyon. Sa kasalukuyan, malaki ang hamon ukol sa pagpapatuloy ng IP education.

Tinuturo ng ating pananampalataya sa Panahon ng Kuwaresma ang buksan ang ating puso sa mga nangangailangan tulad ng mga nasa laylayan ng ating lipunan.

Manalangin tayo: O Diyos, nawa’y isabuhay namin ang diwa ng Kuwaresma sa pamamagitan ng pagtulong sa aming kapwa. Amen.

Feelings or Willpower?

This article is the transcript of the video below.

Ano ang mas naghahari sa iyong pagdedesisyon, ang iyong damdamin o hangaring matupad ito?

Gusto mong mataas ang grado, nguni’t naghihintay ka ng inspirasyon para mag-aral. Gagawa ka ng kanta, nguni’t naghihintay ka ng gana. Hangad mong gumaling sa pagsasayaw, nguni’t depende kung may panahon magensayo. Nais mong tumagal ang iyong lovelife, nguni’t naka-batay ito sa “spark” ng damdamin. Sa panahong na nananaig ang feelings sa lahat ng bagay, pinapaalala ni Hesus ang halaga ng will power. 

Sinabi ng ketongin kay Hesus, “If you will it, you can make me clean.” At tumugon si Hesus, “I do will it. Be made clean.” At gumaling ang may ketong.

Matthew 8:2-3

Mahalaga ang willpower sa buhay. Hindi sa lahat ng panahon may inspirasyon ka sa pag-aaral, sa pagpapalago ng talento, at higit sa lahat, sa anumang ugnayan. 

Nandito ako ngayon sa Bitiala Center sa Cotabato City. Bitiala ang tawag sa “dialogue.” Matagal nang sinasabi ng Simbahan ang halaga ng pagkakapatiran bilang mga anak ng iisang Diyos. Dito sa Bitiala Center, ginaganap ang pagpapatupad sa turo ng interreligious dialogue ng Vatican II at Fratelli Tutti ni Pope Francis.

Dito, hindi lang nanatiling salita ang pagkakapatid kundi isinasagawa ito.

Dito pinapalaganap ang kultura ng mapayapang pamumuhay ng magkakaibang relihiyon sa pamamagitan ng pag-uusap, respeto at pagtutulungan. Kailangan ang will power sa pagpapatupad nito.

Manalangin tayo: O Diyos, nawa’y maisagawa namin ang iyong turo sa aming mismong buhay. Amen. 

The Three Levels of Empathy in Jesus’ Healing

This is a transcript of the video below.

Paano ba natin aalagaan ang ating kapwa? Bakit daw itinanggi ni Simon Pedro si Hesus bilang kanyang kasama? Dahil pinagaling nito ang kanyang biyenan!

Lagi itong ginagawang biro kapag ang ebanghelio ay ukol sa paggaling ng biyenan ni Simon sa kanyang lagnat. Ayon kay San Marcos, ito ang ginawa ni Hesus:

“Lumapit siya, hinawakan sa kamay ang maysakit at pinatayo. Bigla siyang iniwan ng lagnat at naglingkod siya sa kanila.”

Mark 1:31

Kaysa tuluyang maalala ang biro, tingnan po natin nang mas malalim ang kuwentong ito.

Nakakagaling ang tinatawag nating empathy o pakikiramay sa may pinagdadaanan. Gumagaan ang ating kalooban kapag may kasama tayong nakakaunawa sa ating kalagayan.

Ayon kay Daniel Goleman, may tatlong uri ang pakikiramay. Ang cognitive empathy ay ukol sa pagunawa sa iba’t ibang pananaw. Ang emotional empathy naman ay kapag nararamdaman natin ang dinaramdam ng iba. At ang empathic concern ay ang kakayahan nating malaman ang pangangailangan ng iba, kahit hindi ito sinasabi.

Samakatuwid, personal na personal ang pag-aalaga ni Hesus sa atin.

Kaya mainam na balikan po natin ang ating mga motibasyon sa ating mga pagtulong. Ang pagtulong ba natin ay dahil sa pakinabang nito sa ating ambisyon; o bilang hanap-buhay; o bilang obligasyon, o bilang isang tunay at taos-pusong pagmamahal?

Manalangin tayo:

O Diyos, hubugin mo ang aming puso na maging tunay sa lahat ng aming ginagawa para sa kapwa. Amen.

Do You Want to be Enchanting?

This is my take on inspiring leadership. In the advent of a rising number of “influencers,” not all those who have influence are leaders: those that encourage people to take positive action. Leaders should have the ability to speak in front of people but at the same time inspire action because those who listen know that what comes out of their mouths are lived. Below is a transcript of the video below, taking from the example of Jesus in Mark 1: 22.

Gusto mo bang maging kabighabighani? Meron ka bang naging guro, mentor, kaibigan na malaki ang naitulong sa iyong pagpapakabuti? Sila yung mga taong meron kang tiwala sa kanilang mga payo; o meron kang paghanga dahil isinasabuhay nila ang kanilang mga prinsipiyo at pinaninindigan? Sila yung papakinggan mo, kumpara sa ibang meron ka laging agam-agam? Kung oo ang iyong sagot sa lahat nang tanong ko, sila ang mga taong nakakabighani.

Nakakabighani ang Panginoong Hesus.

Pagkatapos Niyang magturo sa sinagoga, ayon kay San Marcos, “namangha ang mga tao sa kanyang aral, palibhasa’y nangaral siyang katulad ng may kapangyarihan, hindi katulad ng mga Escriba.”

“The people were astonished were astonished at his teaching, for he taught them as one having authority and not as the scribes.”

Mark 1:22

Siya yung tagapagsalitang hawak niya ang iyong atensiyon, at hindi ka magsasawang makinig. Kapani-paniwala ang kanyang mga salita dahil sa dalawang bagay: laging magkatugma ang kanyang salita at ang kanyang mga gawa. Isinasabuhay niya ang kanyang payo.

Paano ba maging katulad ni Hesus sa pagtuturo natin ng Mabuting Balita sa iba? Para makinig sa atin ang tao, kailangan natin ng credibilidad na nakukuha sa pagsasabuhay sa ating mga payo. Words are proven by our deeds and vice versa. Walang ipinanganak na magaling: gumagaling lang tayo dahil sa araw-araw na pagsisikap maging mahusay sa ating mga gawain. Mahalaga ang tiwala sa sarili at sa Diyos: hindi ibibigay ng Diyos ang ating talento kung wala itong silbi sa buhay. At dahil ibinigay niya sa atin, wala tayong dahilan upang pagdudahan ang ating kakayahan.

Manalangin tayo:

O Diyos, ginagalingan mo lagi ang iyong pagtuturo at pagsasabuhay, nawa’y gumaling din kami sa paglilingkod sa iyo at sa aming kapwa. Amen.

%d bloggers like this: